Cây đinh “5 tấc” trong hố chôn tập thể: Lỗ hổng lớn của VTV và truyền thông Nhà nước?

Ngày 14/10/2026, việc an táng 731 hài cốt liệt sĩ quy tập tại Công viên Lê Thị Riêng được đánh giá là một sự kiện lịch sử mang niềm xúc động sâu sắc đối với công chúng cả nước.

Đáng chú ý, trong phóng sự do Đài Truyền hình Việt Nam – VTV thực hiện, phát biểu của Bác sĩ quân y Trần Văn Bản một cựu chiến binh 82 tuổi trực tiếp tham gia công tác tại hố chôn tập thể đã gây sự chú ý đặc biệt.

Cho dù trong không khí trang nghiêm của lễ truy điệu, một làn sóng tranh cãi gay gắt xung quanh chi tiết “đóng đinh năm tấc vào ngón tay liệt sĩ” đã bùng phát mạnh mẽ trên mạng xã hội.

Sự việc này không chỉ đơn thuần là một lỗi biên tập báo chí thông thường, mà còn là bài học về trách nhiệm đưa tin và đạo đức truyền thông trong kỷ nguyên mới 4.0.

Xét về sự thật lịch sử, các đợt khai quật hố chôn tập thể trong thời kỳ chiến tranh trước đây đã từng ghi nhận nhiều di vật đau lòng như dây kẽm gai trói tay hay các vết mảnh đạn ghim vào xương…, là điều có thật.

Tuy nhiên, việc truyền thông nhà nước đăng tải tiêu đề với thuật ngữ dân gian “đinh năm tấc” – vốn để chỉ loại đinh có chiều dài bị hiểu nhầm thành “nửa mét” ngay lập tức đã vấp phải phản ứng dữ dội từ công luận.

Về mặt giải phẫu học, một cây đinh dài tương đương khoảng 15 cm đến 17 cm như vậy hoàn toàn không thể dùng để đóng vào đầu ngón tay nhỏ bé của một con người.

Theo giới chuyên gia y tế, đây là sự nhầm lẫn nghiêm trọng giữa loại đinh đóng gỗ hoặc đinh đóng thuyền do đội ngũ biên tập của VTV thiếu kỹ năng hoặc cố tình chạy theo lối đưa tin “giật tít câu view” một cách vô trách nhiệm.

Điểm mấu chốt nằm ở khoảng cách “vô lý” giữa một lời kể mang tính cảm xúc của vị bác sĩ và các bằng chứng khoa học pháp y.

Một lời thuật lại từ ký ức cá nhân, dù đến từ một bác sĩ quân y có uy tín, vẫn không thể thay thế cho kết luận giám định giải phẫu của cơ quan chuyên môn.

Việc một vật kim loại nằm gần vị trí xương bàn tay trong lòng đất về mặt bản chất khác biệt hoàn toàn với việc cây đinh đó xuyên qua cấu trúc xương khi nạn nhân còn sống.

Muốn đi đến kết luận khẳng định về một hành vi tội ác cụ thể, các cơ quan truyền thông có nghĩa vụ phải cung cấp đầy đủ thông tin một cách có trách nhiệm căn cứ trên giám định chuyên môn thay vì chỉ đưa ra một tiêu đề gây chấn động để khơi gợi sự phẫn nộ của dư luận.

Hơn nữa, cuộc chiến tranh Nam – Bắc đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, và sự tôn kính chân thành nhất dành cho những người đã khuất đòi hỏi một sự trung thực tuyệt đối với trách nhiệm cao nhất chứ không phải những tuyên bố thiếu kiểm chứng như VTV – vốn đã tái phạm rất nhiều lần.

Khi một chi tiết phi lý vô căn cứ về mặt khoa học được khẳng định như một sự thật hiển nhiên, nó không chỉ làm giảm giá trị của sự thật lịch sử, mà còn gieo rắc sự hoài nghi của công chúng đối với tính chính xác của truyền thông nhà nước, tạo cớ cho các thế lực thù địch công kích.

Việc đóng đinh lên thi thể người đã hy sinh là tội ác chiến tranh, vi phạm trắng trợn Công ước Geneva về đối xử với con người trong chiến tranh. Cho dù chế độ Việt Nam Cộng Hòa không còn tồn tại, nhưng vẫn còn người Mỹ là nhân chứng trực tiếp của cuộc chiến này.

Thiết nghĩ cách đưa tin của VTV – một cơ quan truyền thông đại diện cho tiếng nói của quốc gia cần cẩn trọng, không để gây chia rẽ và làm ảnh hưởng đến mối quan hệ Việt – Mỹ đang ngày càng tốt đẹp.

Trách nhiệm của người làm báo chuyên nghiệp không cho phép VTV đưa tin một cách vô trách nhiệm như vừa kể.

Sự im lặng của những người đã nằm dưới lòng đất đòi hỏi người làm báo có trách nhiệm phải lên tiếng bằng lý trí, sự cẩn trọng và bằng chứng khoa học.

Chứ đừng để câu nói “Đừng nghe những gì Cộng sản nói.” một lần nữa trở thành chân lý!