Đề xuất sửa đổi Luật Hiến tạng của Bộ Y tế: Lòng nhân đạo hay lằn ranh mạo hiểm?

Trước thực trạng nhức nhối của các đường dây môi giới mua bán nội tạng, sau khi Bộ Y tế ban hành Công văn số 1548 /BYT-KCB vào ngày 10/3/2026, đề xuất chấn chỉnh các hoạt động hiến, lấy và ghép mô bộ phận cơ thể người.

Trong “Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác” (Sửa đổi) đang trình Quốc hội xem xét, cơ quan soạn thảo lại chủ trương mở rộng đối tượng sang người vị thanh niên dưới 18 tuổi, bao gồm cả trẻ em dưới 15 tuổi trong một số trường hợp nhất định.

Động thái này ngay lập tức vấp phải những hoài nghi sâu sắc từ giới chuyên gia, các đại biểu Quốc hội và đặc biệt là sự bất an tột độ từ hàng triệu bậc phụ huynh.

Đáng chú ý, Đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan thuộc Đoàn TP. HCM đã không ngần ngại chỉ thẳng những điểm tối chí mạng của Dự thảo Luật, khi bà Lan khẳng định tuyệt đối không nên đưa trẻ em vào diện đối tượng hiến mô, hiến tạng.

Theo lý giải của bà Phạm Khánh Phong Lan, dẫu dự thảo có yêu cầu nguyện vọng hiến phải được người giám hộ đồng ý bằng văn bản, nhưng thủ tục mang tính hình thức đó hoàn toàn không đủ để chứng thực đây là ý chí thực sự xuất phát từ nhận thức độc lập của đứa trẻ.

Theo đó, ở độ tuổi dưới 18, các em vẫn thuộc nhóm vị thành niên chưa phát triển hoàn thiện về tư duy nhận thức, và vẫn thiếu khả năng đánh giá toàn diện về những hệ lụy lâu dài đối với cơ thể của mình.

Theo giới quan sát, mối bận tâm lớn nhất của dư luận xã hội trong lúc này không nằm ở bản chất nhân đạo cao đẹp của việc hiến tạng cứu người, mà nằm ở thực trạng an ninh xã hội và những khoảng trống pháp lý trong thời điểm này.

Khi mà, các đường dây buôn bán mô tạng trôi nổi phi pháp vẫn đang ngấm ngầm hoạt động trên khắp cả nước, việc mở ra cánh cửa pháp lý cho người chưa vị thành niên tham gia hiến tạng chẳng khác nào tự đặt các em vào vòng nguy hiểm, trước sự nhòm ngó của các băng nhóm tội phạm.

Theo giới chuyên gia y tế, không một ai dám đảm bảo chắc chắn rằng những quy định kiểm tra hồ sơ hay giấy tờ giám hộ ngặt nghèo sẽ đủ sức vô hiệu hóa các thủ đoạn ngụy tạo quan hệ gia đình, làm giả văn bản hay dùng tiền bạc để tác động vào những gia đình người nghèo.

Nếu kẻ xấu lợi dụng sự non nớt và nhiệt tình của trẻ để biến các em thành nguồn cung cấp nội tạng hợp pháp trên giấy, thì cơ chế kiểm soát nào của ngành y tế có thể phát hiện kịp thời trước khi một phần cơ thể bị mất đi vĩnh viễn?

Cần phải thừa nhận rằng, nỗi đau của những gia đình có người thân bệnh tật muốn thay thế nội tạng là điều hoàn toàn đáng chính đáng.

Thế nhưng, mục đích cứu người cao cả không thể trở thành cái cớ để đảo lộn tính tối thượng của một nhà nước pháp quyền, đó là bảo vệ quyền sống và sự an toàn thể chất cho tất cả các trẻ em.

Pháp luật dân sự từ trước đến nay luôn đặt ra các định chế việc đại diện và giám hộ nghiêm ngặt, vì hiểu rằng người vị thành niên chưa đủ năng lực tự định đoạt những vấn đề trọng đại của cuộc đời mình.

Vẫn theo giới chuyên gia, khi cơ chế kiểm soát rủi ro chưa được chứng minh một cách rõ ràng và thuyết phục trên thực tiễn, thì mọi sự vội vàng mở rộng phạm vi điều chỉnh luật của Bộ Y tế đều mang lại những hiểm họa khôn lường cho thế hệ tương lai.

Một quyết định sai lầm trong kinh tế có thể làm lại từ đầu, nhưng một khi cơ thể một đứa trẻ bị mất đi vĩnh viễn, thì không một cơ chế đền bù, hay văn bản xin lỗi nào có thể trả lại nguyên vẹn thân thể cho các em.

Công luận thấy rằng, Bộ Y tế và các cơ quan soạn thảo luật cần phải dừng lại, lắng nghe những tiếng nói phản biện thẳng thắn từ giới chuyên môn để đặt ra những ranh giới bảo vệ chắc chắn nhất, thay vì cố đẩy trẻ em vào một cuộc “phiêu lưu” quá sức của các em.