Trong thời gian gần đây, việc nhiều đoạn clips ghi hình ghi lại cảnh nghi phạm thừa nhận hành vi phạm tội ngay tại Cơ quan điều tra được công bố rộng rãi trên truyền thông chỉ ít giờ sau khi có lệnh bắt giữ, đang trở thành tâm điểm tranh luận của giới luật gia và những người quan tâm đến cải cách tư pháp tại Việt Nam.

Dưới góc độ pháp lý và nhân quyền, hiện tượng này đặt ra một câu hỏi mang tính nguyên tắc về mức độ tuân thủ Hiến pháp và Bộ luật Tố tụng Hình sự của chính các cơ quan tiến hành tố tụng.
Theo quy định rõ ràng của Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, một công dân chỉ bị coi là có tội khi có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Song song với đó, Bộ luật Tố tụng Hình sự cũng xác lập nguyên tắc suy đoán vô tội xuyên suốt toàn bộ quá trình khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử, đồng thời quy định nghĩa vụ chứng minh tội phạm thuộc về Cơ quan Điều tra và Viện Kiểm sát, chứ không bắt buộc nghi phạm phải tự chứng minh mình vô tội.
Tuy nhiên, khi những clips ghi lại lời nhận tội của một nghi phạm đang trong giai đoạn điều tra ban đầu được đưa ra như một bằng chứng mặc nhiên, ranh giới của nguyên tắc suy đoán vô tội lập tức đã bị sai lệch.
Về mặt tâm lý xã hội, một khi hình ảnh nghi phạm cúi đầu thừa nhận hành vi xuất hiện, dư luận xã hội gần như ngay lập tức khẳng định rằng người đó là đã có tội, bất chấp việc hồ sơ vụ án còn chưa được hoàn tất và phiên tòa xét xử công khai chưa hề diễn ra.
Đáng lưu ý, chính Bộ luật Tố tụng Hình sự của nhà nước Việt Nam cũng nghiêm cấm việc dùng lời nhận tội của bị can, bị cáo làm chứng cứ duy nhất để buộc tội nếu lời khai đó không phù hợp với các chứng cứ khác được thu thập một cách thận trọng, khách quan và đúng pháp luật.
Trong lịch sử tư pháp Việt Nam từng ghi nhận không ít vụ án oan sai chấn động mà nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ việc quá coi trọng lời nhận tội ban đầu trong phòng hỏi cung, dẫn đến những hệ lụy đau lòng kéo dài nhiều thập kỷ.
Theo giới luật sư, việc công khai sớm các đoạn ghi hình nhận tội còn tạo ra những rào cản vô hình nhưng vô cùng nặng nề đối với quyền được bào chữa của các bị can, bị cáo.
Khi bản án dư luận đã được tuyên trước trên mạng xã hội, ngay cả những luật sư hay người tiến hành tố tụng cũng khó tránh khỏi sự chi phối bởi định kiến xã hội đã hình thành sẵn.
Đối chiếu với thông lệ tư pháp tại nhiều quốc gia phát triển, quy trình nhận tội chỉ được xem xét và công nhận một cách hợp pháp ngay tại phòng xử án của Tòa án, với sự giám sát chặt chẽ và chỉ diễn ra sau khi toàn bộ quá trình điều tra, thu thập chứng cứ đã thực sự hoàn tất.
Việt Nam hiện cũng đang trong quá trình để từng bước tiếp cận mô hình thỏa thuận nhận tội này, nhưng điều đó hoàn toàn khác biệt với việc công bố đơn phương các đoạn ghi hình từ phòng hỏi cung khi vụ án mới chỉ bắt đầu.
Dĩ nhiên, ở chiều ngược lại, các cơ quan chức năng thường lý giải việc công bố thông tin và hình ảnh điều tra ban đầu là nhằm mục đích tuyên truyền, hoặc ngăn chặn các tin đồn thất thiệt lan truyền trên mạng xã hội.
Thế nhưng, một nền tư pháp văn minh không được đo bằng số lượng những lời nhận tội được phát sóng sớm trên mạng xã hội, mà phải được khẳng định bằng sự chặt chẽ của quy trình thu thập chứng cứ, sự độc lập của hội đồng xét xử và sự tôn trọng tuyệt đối đối với quyền bào chữa của mỗi công dân.
Công luận cho rằng, việc chấn chỉnh lại quy trình cung cấp thông tin điều tra trong lúc này là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm rằng mọi phán quyết cuối cùng đều được đưa ra tại Tòa án dựa trên chứng cứ khách quan, thay vì bị dẫn dắt bởi những định kiến truyền thông hình thành từ trước giờ xét xử.
Trà My – Thoibao.de
=======
Công khai clip nhận tội trước bản án của Tòa: Công an đã vi phạm chuẩn mực tố tụng?
“… Việc Công an công khai clip nhận tội trước khi tòa xét xử đang gây tranh cãi. Liệu động thái này có vi phạm nguyên tắc suy đoán vô tội mà Hiến pháp và pháp luật đã quy định?”
#Vietnam #ChinhTruongVN #Thoibao










