Ngày 24/8/2026, Quốc hội Việt Nam đã đưa ra yêu cầu “bảo đảm 100% các vụ việc đã xác định có dấu hiệu tội phạm phải được khởi tố vụ án để điều tra theo đúng quy định của pháp luật”. Điều đó đang thu hút sự chú ý đặc biệt từ công luận.
Động thái này xuất hiện đúng vào thời điểm dư luận xã hội đang tranh luận gay gắt quanh vụ tai nạn giao thông liên quan đến ông Nguyễn Sỹ Cương. Vụ việc càng trở nên “nhạy cảm” hơn khi ông Cương lại là một cựu Đại biểu Quốc hội.
Đáng chú ý, sau bản tin “chạy tội” được phát sóng trên VTV với hàng loạt phân tích từ giới chuyên gia pháp lý về tính minh bạch trong quá trình giải quyết vụ án này lại một lần nữa đã khiến cho vấn đề bị đẩy lên đỉnh điểm.
Theo giới chuyên gia, cần phải khẳng định ngay rằng, quyết định của Quốc hội như kể trên không thể được hiểu như một quy định có hiệu lực hồi tố ngay lập tức.
Bởi Luật hình sự luôn tuân thủ nguyên tắc về hiệu lực theo thời gian, do đó, một nghị quyết mới của Quốc hội không thể biến một hành vi trong quá khứ thành tội phạm theo hướng bất lợi cho nghi phạm.
Tuy nhiên, câu chuyện của ông Nguyễn Sỹ Cương lại đặt ra một vấn đề pháp lý khác. Nếu vụ việc từng được cơ quan tố tụng xác định có dấu hiệu tội phạm nhưng sau đó lại được xử lý “mập mờ” theo hướng miễn trách nhiệm hình sự, thì đó là quyết định trái pháp luật?
Đây là điểm mấu chốt cần phân biệt rõ ràng với khái niệm “hồi tố”. Nếu quá trình xử lý trước đây là chuẩn xác, các cơ quan chức năng không có lý do gì phải thay đổi quyết định chỉ vì áp lực dư luận.
Ngược lại, nếu có căn cứ cho thấy quá trình tố tụng trước đây có sai sót, hay cố ý bỏ sót các tình tiết quan trọng hoặc áp dụng điều khoản chưa chính xác, thì việc rà soát lại là bắt buộc theo pháp lý hiện hành, chứ không phải vì một văn bản mới ban hành mà lật lại hồ sơ.
Vẫn theo giới chuyên gia, chính ở khía cạnh này, vụ tai nạn liên quan đến ông Nguyễn Sỹ Cương đang trở thành một phép thử cho trách nhiệm giải trình của cả hệ thống tư pháp.
Song sự trùng hợp giữa thời điểm Quốc hội ban hành nghị quyết mới và vụ việc đang xôn xao không có nghĩa là văn bản này được viết riêng cho một cá nhân.
Tuy nhiên, sự trùng hợp đó công luận đã đặt ra câu hỏi: Các cơ quan tố tụng cần phải đưa ra lời giải trình rõ ràng trước Quốc hội và nhân dân và đây là điều hết sức cần thiết.
Vì xã hội cần biết rõ hành vi của ông Cương đã được xác định ra sao, áp dụng điều khoản nào, vì sao đủ điều kiện miễn trách nhiệm hình sự, cũng như các tình tiết giảm nhẹ hay ý kiến của gia đình nạn nhân có giá trị pháp lý đến đâu?
Một khi khoảng trống thông tin thiếu minh bạch vẫn tồn tại, nó sẽ nhanh chóng bị lấp đầy bởi những suy đoán, và tin đồn.
Ngược lại, một lời giải thích đầy đủ, thuyết phục từ cơ quan chức năng sẽ là câu trả lời thỏa đáng trên nguyên tắc: xử lý đúng người, đúng tội, nhưng cũng không làm oan người vô tội.
Nếu quá trình rà soát phát hiện ra sai phạm, việc sửa sai cũng là hành động cần thiết để thể hiện sự nghiêm minh.
Một nền tư pháp tiến bộ không phải là nền tư pháp hoàn hảo không bao giờ sai, mà là nền tư pháp có đủ các cơ chế để phát hiện, công khai và khắc phục sai sót.
Nói tóm lại, điều công luận chờ đợi sau Nghị quyết của Quốc hội không chỉ là việc ông Nguyễn Sỹ Cương có bị truy tố hay không?
Câu hỏi lớn hơn nằm ở chỗ các cơ quan thực thi pháp luật sẽ chứng minh thế nào để nguyên tắc “100% vụ việc có dấu hiệu tội phạm phải được khởi tố” được áp dụng nhất quán, không phụ thuộc vào vị thế của nghi phạm.
Nhưng nó sẽ có giá trị thuyết phục hơn nếu Quốc hội yêu cầu báo cáo toàn bộ Hồ sơ của vụ án này để trả lời trước công luận, và coi đó như một vụ án điểm cho việc thực thi Nghị quyết mới.
Trà My – Thoibao.de
